Wateetons wetenschap |

Wat is het effect van jodium op het fermenteren van groente?

Groente fermenteren Jodium

Een van de meest gestelde vragen over groente tijdens mijn workshops fermenteren is: ‘welk type zout moet je gebruiken?’. Immers, gewone JoZo uit de supermarkt bevat jodium. En, jodium was datgene wat je moeder op je geschaafde knie drupte nadat je was gevallen. (De opluchting als ze met het bruine flesje kwam in plaats van de doorzichtige met alcohol kennen we allemaal….) Jodium werkt antiseptisch, en zo verkleinde mama de kans dat dat wondje zou gaan ontsteken. Doet het jodium in keukenzout dan niet ook hetzelfde met de bacteriën in je groente, en zit het daarmee de fermentatie niet in de weg?

Bijgewerkt in november 2026: sinds deze post uit 2021 zijn er nieuwe studies verschenen, met komkommers, olijven en een smaakpanel. Die staan verderop.

Wat is jodium?

Jodium of jood is een scheikundig element met symbool I en atoomnummer 53. Het is een vaste stof. Pas opgelost in water en ethanol wordt het de vloeibare bruine stof die je gebruikt op je geschaafde knietje.

Jodium

Wat doet jodium?

Jodium heeft zeer veel toepassingsmogelijkheden: het wordt gebruikt om wonden te ontsmetten, als contrastvloeistof, het bestrijdt bepaalde schimmelinfecties, het kan gebruikt worden bij kernrampen, wordt gebruikt bij het ontwikkelen van foto’s en voorkomt schildkliervergroting (struma of krop). Dat laatste is de reden dat het in JoZo en bakkerszout zit. Hierdoor komt krop nauwelijks meer voor in Nederland.

Jodium in keukenzout is geen jodium

Maar het jodium in je zout is niet het jodium uit mama’s flesje. In dat flesje zit ‘vrij jood’. Dat is een sterke oxidator: het grijpt eiwitten en celwanden van microben aan, en in helder water doodt het bacteriën al binnen enkele minuten bij minder dan een milligram per liter. In keukenzout zit jodium als ‘jodide’ of ‘jodaat’, een puur jodium maar een zout van jodium. Jodide is jood dat al uitgereageerd is. Het kan niets meer oxideren, en die bacteriën hebben er dus geen last van. Jodaat kan nog wel iets oxideren, in een zure omgeving zelfs beter. Maar in een pot kool zitten zoveel stoffen waarmee het eerst reageert, van vitamine C tot de kleurstoffen in de plant, dat het jodaat waarschijnlijk al in jodide is omgezet voordat het zijn eerste bacterie tegenkomt.

Op een bus Jozo staat dat het 2 milligram jodium per 100 gram zout bevat. Gebruik je 2% zout op je kool, dan gaat er zo’n 0,4 milligram jodium per kilo groente in. Dat klinkt als bijna niks, maar als vrij jood zou het in schoon water genoeg zijn om bacteriën te doden. De hoeveelheid stelt dus niet zozeer gerust. Het is de vorm.

Moet je gejodeerd keukenzout vermijden bij het fermenteren van groente? Onderzoeksresultaten

Mijn antwoord was altijd hetzelfde: “theoretisch waarschijnlijk waar, maar in de praktijk waarschijnlijk irrelevant”. Er zit immers maar heel weinig (reagerend) jodium in dat zout. Dat geldt overigens voor tal van claims rond fermenteren (of gezondheid in algemene zin): “best mogelijk, maar waarschijnlijk is het effect in de praktijk zo klein dat je het niet merkt”. Maar, in geval van het gebruik van groente fermenteren adviseerde ik, bij gebrek aan harde data, toch maar het gebruik van ongejodeerd zeezout, omdat daar ook geen nadelen aan kleven. Het is vrijwel net zo makkelijk te verkrijgen en kost nauwelijks meer. Voor de zekerheid, zeg maar.

In 2018 was de eerste harde data er. In deze studie van het Max Rubner-Institut, het Duitse rijksinstituut voor voedingsonderzoek, gepubliceerd in Food Microbiology, testten de onderzoekers of het gebruik van gejodeerd keukenzout of ongejodeerd zout effect had op de groei van bacteriën in zuurkool met 1% zout, met en zonder starterculturen. In beide gevallen was er geen verschil.

The use of iodized salt did not statistically significantly influence microbial populations in the fermentation. Thus, there is no basis for the popular held belief that the use of iodized salt inhibits the growth of the bacteria important for the sauerkraut fermentation. 

Groente fermenteren jodium

Discussie

Er was ook geen significant effect op gisten en schimmels, maar het effect van gejodeerd zout op gisten en schimmels in een natuurlijke fermentatie (zonder starter) zat wel tegen significantie aan. De onderzoekers adviseren verder onderzoek hiernaar.

Het valt op dat de onderzoekers slechts 1% zout gebruikten. Dat is een stuk minder dan de 2% die in de praktijk vaak geadviseerd wordt. Overigens is die 2% expres iets aan de ruime kant, met 1,5% zit je ook wel goed, omdat een keukenomgeving anders is dan een steriele gecontroleerde fabrieks- of labomgeving. Bovendien tonen veel studies aan dat bij 2% de zuurkool als het lekkerst wordt ervaren. 1% is wel echt laag.

Effectief betekent dit echter dat de hoeveelheid jodium die de thuisgebruiker toevoegt 2x zo groot is als de hoeveelheid die in deze studie onderzocht is. Of de hoeveelheid jodium in 2% wel genoeg is om een effect te hebben op de groei van bacteriën, was in 2021 dus nog onbekend.

Nieuw onderzoek: komkommers, olijven en een smaakpanel

Inmiddels is er meer onderzoek. Niet heel veel, dat zeg ik er meteen bij: een overzichtsartikel uit 2026 dat al het onderzoek naar gejodeerd zout in voeding bij elkaar zocht, vond eerst ruim 6.000 treffers en hield er veertien over. Maar wat er is, dicht precies het gat dat ik hierboven noemde.

Komkommers in 5% pekel: geen verschil

Hetzelfde Max Rubner-Institut deed in 2020 vervolgonderzoek, met komkommers. Die fermenteerden acht weken bij 20 °C, in pekels van 2,5, 5 en 10% ongejodeerd zout, en daarnaast in een pekel van 5% gejodeerd zout. De zoutsterkte bepaalde hoe de fermentatie liep en welke bacteriën de baas werden. Het jodium deed niks. Met en zonder jodium zakte de pH in de eerste twee weken flink, namen de melkzuurbacteriën het over en verschilden de bacteriegemeenschappen niet.

Duits gejodeerd zout bevat 15 tot 25 milligram jodium per kilo. In een pekel van 5% zit dan 0,75 tot 1,25 milligram jodium per liter: twee à drie keer zoveel als in je zuurkool met 2% Jozo. Een deel daarvan trekt in de komkommers, maar ook dan zit je minstens op het niveau van die zuurkool. De vraag of de zuurkoolstudie te weinig jodium gebruikte, is daarmee beantwoord. Ook bij meer jodium dan jij thuis toevoegt, merken de melkzuurbacteriën er niets van.

Gejodeerd en ongejodeerd zout zijn wel alleen bij 5% met elkaar vergeleken. In een zwakkere pekel zit ook minder jodium, dus daar verwacht je nog minder effect.

Olijven en idioot veel jodium: minder gist

Dan de enige studie die wél iets vond. Italiaanse onderzoekers legden in 2020 zwarte en witte olijven in een pekel van 8% Siciliaans zeezout, met en zonder kaliumjodaat. Hun gejodeerde zout bevatte 37 milligram jodium per kilo, dus in de pekel zat bijna 3 milligram per liter. Dat is zo’n zeven keer zoveel als in je zuurkool.

In de pekel met jodium zaten significant minder gisten: bij de ene olijfsoort ongeveer een kwart van het aantal zonder jodium, bij de andere iets minder dan de helft. Melkzuurbacteriën vonden ze in geen van beide pekels; hier deden de gisten het werk. Smaak en kleur veranderden niet. Het is wel een kleine proef, met twee olijfsoorten en weinig herhalingen.

Leg dat naast de zuurkoolstudie, waar het effect op gisten en schimmels zonder starter al tegen significantie aan zat, en je ziet een patroon: melkzuurbacteriën trekken zich niets aan van jodium, gisten misschien een beetje, en dan alleen bij hogere doses. Dat is een hypothese, geen vastgesteld feit. En dan is het nog de vraag of het erg is? Bij zuurkool en augurken zijn gisten meestal bijzaak, en soms de boosdoeners achter dat ongewense witte vlies op je pekel, kaamgisr.

Smaak: geen verschil

Finse onderzoekers lieten in 2018 een getraind smaakpanel brood, worst en ingelegde komkommer proeven, bereid met ongejodeerd zout of met zout met 25, 50 en 100 milligram jodium per kilo. Bij 25 milligram per kilo, het Nederlandse maximum voor keukenzout, proefden twaalf getrainde proevers in vier rondes geen verschil. Pas in worst met twee tot vier keer zoveel jodium zagen ze kleine veranderingen in kleur en textuur.

Samenvatting en aangepast advies

In zuurkool en komkommers heeft gejodeerd zout geen effect op de melkzuurbacteriën, ook niet bij meer jodium dan jij thuis met Jozo toevoegt. Alleen gisten lijken er bij een 7x hogere doses wat last van te hebben, en de smaak verandert niet.

Mijn advies verandert dus: Jozo is prima voor je zuurkool. Heb je zout zonder toevoegingen in huis, gebruik dat gerust, maar ga er niet speciaal voor naar de winkel.

Maar geen jozo op je gebutste knietjes smeren.

→ Zelf aan de slag? Volg de online cursus groente fermenteren, of word lid van de Wateetons Werkplaats met meer dan vijftig online cursussen.

Eén reactie op “Wat is het effect van jodium op het fermenteren van groente?”

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en Google Privacy Policy en Servicevoorwaarden toepassen.

De verificatie periode van reCAPTCHA is verlopen. Laad de pagina opnieuw.


Misschien vind je dit ook leuk

Diepvriesfrikandel op het ovenrooster met een thermometervoeler in het uiteinde

Is een gehackte vriezer een snackverwarmer?

Hackers zetten supermarktvriezers op 70 graden. Kun je die frikandellen dan gewoon eten? Ik stak een thermometer in een diepvriesfrikandel, legde hem in de oven en nam er live op de radio een hap van.


Hoe bewaar je je kombucha SCOBY? Eindelijk (verrassend) antwoord van de wetenschap!

Hoe bewaar je je kombucha scoby als je op vakantie gaat, verhuist, of gewoon kombucha even helemaal zat bent… eindelijk antwoord van de wetenschap

workshop-worstmaken
Workshop
agenda
01 jan
Geen workshops op locatie in 2027 Meerdere dagen

09 nov
Driedaagse cursus groente bereiden – november – maandagen Meerdere dagen

10 nov
Driedaagse cursus groente bereiden – november /december – dinsdagen Meerdere dagen

20 nov
Driedaagse cursus fermenteren – november/ december – vrijdagen Meerdere dagen

21 nov
Driedaagse cursus fermenteren – november/ december – zaterdagen Meerdere dagen

02 dec
Live online workshop “mortadella maken” 20:30 tot 22:00 uur | € 12.99

08 dec
Driedaagse cursus Beter Vlees Bereiden Meerdere dagen
Complete agenda
DROOM JIJ ER OOK VAN OM MIDDEN IN DE FRANSE NATUUR EEN WILD ZWIJN UIT TE BENEN?

Schrijf je nu in.


Wateetons wilde weekend
whatsapp