Miso gebruiken: misoboter, misomayo en een schep in je paté

Als een Japanner ’s ochtends, de slaap nog in zijn ogen en een dood vogeltje in de mond, verzucht dat hij ‘eerst een bakkie’ nodig heeft, heeft hij het niet over koffie. De opkikker uit het Oosten is misosoep. En misosoep wordt gemaakt van miso.
Net zoals veel Japanse bereidingen stamt miso oorspronkelijk uit China, waar het al ruim voor onze jaartelling als jiang werd gegeten. Daar bestaat het nog steeds in allerlei vormen. Buiten China en Japan worden varianten op miso ook in Korea (doenjang) en Indonesië (tauco) gemaakt.
Miso is een waanzinnig complexe smaakmaker met, op bitter na, alle basissmaken in één smaakbom. Dus inclusief umami. Met náme umami. Deze ‘vijfde smaak’ is het best te omschrijven als hartigheid. Denk aan chips, denk aan een lang getrokken fond, denk aan een maanden gerijpte ham. Diepgang, complexiteit en ikwilmeer zijn woorden die vaak aan umami kleven.
De twee hoofdingrediënten van deze gastronomische krachtpatserij zijn sojabonen en rijst. Niet bepaald voedingsmiddelen die je met ‘ikwilmeer’ associeert. Rijst is toch vooral iets wat je ergens bij serveert, en sojabonen kennen we, buiten die harige peultjes bij de sushi, voornamelijk als een nogal bediscussieerd ingrediënt van varkensvoer.
Wat de schimmel doet
Het toverwoord, daar heb je hem weer, is fermentatie. Het zijn micro-organismen die deze twee retesaaie ingrediënten omtoveren tot de complexe en gelaagde pretpasta. Die smaakverandering is zo vergaand dat je dat toveren tamelijk letterlijk kunt nemen. Om precies te zijn is één micro-organisme, een schimmel genaamd Aspergillus oryzae, verantwoordelijk voor deze titatovenarij. Koji-kin heet hij in het Japans. Deze schimmel produceert een leger aan enzymen die de koolhydraten, eiwitten en vetten in de basisingrediënten in stukken knippen tot allerhande smaakvolle componenten. Het hoge eiwitgehalte van de sojaboon verklaart de umami: uit die eiwitten maakt de schimmel onder meer glutamaat vrij. De rijst geeft meer zoete en zure tonen. Zout voegen we apart toe ter conservering.
Er zijn talloze misovarianten op de markt, van hele lichte en fruitige soorten die kort gerijpt zijn en vaak relatief veel rijst bevatten, tot zware, donkere, soms jarenlang gerijpte miso’s waarin je tonen van rook, gebakken vlees of drop terugproeft. Toko’s hebben het, en de betere supermarkten inmiddels ook. Of je maakt hem zelf.
👉 Zelf miso maken?
Hoe sojabonen, kojirijst en zout samen miso worden, zie je het best als iemand het voordoet. In de online cursus miso maken laat Meneer het zien in 14 korte videolessen, voor € 14,99. Wat je ervoor nodig hebt, zit in het misopakket van Startercultures.
Miso door alles
Juist die complexiteit maakt miso ongekend veelzijdig. Ik gebruik het voor alles. Misoboter? Top. Misomayo? Crazy lekker. Elke keer als ik het idee heb dat een gerecht, of het nou een soep, saus of dressing is, ‘iets mist’, dan blijkt dat ‘iets’ altijd miso is. Een theelepeltje erbij en het is af, rond, niksmeeraandoen. Dat geldt, ondanks de oosterse oorsprong, niet alleen voor Aziatische bereidingen maar voor álles.
Misoboter is het makkelijkste begin. Prak zo’n 30 gram miso door 100 gram zachte, ongezouten boter. Klaar. Een plak erop bij gegrilde spitskool, een steak, een gepofte aardappel of een maïskolf. Lichte miso maakt hem zoet en rond, donkere miso dieper en zouter. Voor misomayo roer je een theelepel miso door een paar eetlepels mayonaise.
Ook voor vlees. Stiekem gaat er bijvoorbeeld altijd een schep miso in mijn patés of terrines (zo’n 20 tot 30 gram per kilo). Miso bevat, afhankelijk van de soort, tussen de 5 en 13 procent zout, dus trek bij een donkere miso een gram of drie per kilo af van de hoeveelheid zout in je recept. Ik heb nog nooit meegemaakt dat iemand zei: “Mag ik een beetje wasabi bij deze Franse paté en croûte?” Wel zegt iedereen: “Fucking lekker, Meneer.” Je barbecuevlees even marineren in miso: lekkerder. Door je gehaktbal of worstdeeg? Je gasten nemen er nog een, zonder dat ze precies snappen waarom.
Jij wel.
Dus: doe meer me(a)t miso.
Alles leren over fermenteren?
In Over Rot kom je alles te weten over het fermenteren van groenten, vlees, vis, bonen, granen en zuivel. Meneer Wateetons neemt je mee in deze wondere wereld van voedselveranderende microben.
Koop direct bij de auteurOver de auteur

Meneer Wateetons schrijft sinds 2006 over eten. Hij is culinair schrijver en auteur van negen gezaghebbende kookboeken als Over Rook, Over Rot, Over Drank, de Worstbijbel en Over Frituren.
Hij geeft al ruim vijftien jaar humoristische, leerzame, smakelijke en gezellige culinaire workshops en masterclasses waar je daadwerkelijk wat van opsteekt. Zowel voor hobbyisten als voor professionals en koks in opleiding, op locatie en online. Check de agenda. Zijn workshops worden op Facebook beoordeeld met 4,9 sterren.
Daarnaast heeft hij een groot aanbod van online culinaire cursussen.
Misschien vind je dit ook leuk
Rode kool fermenteren: zuurkool die niemand anders op tafel zet
Rode kool fermenteren is makkelijker dan je denkt: kool, 2% zout en een vacuümzak. En je ziet de zuurgraad met het blote oog, want de kool kleurt van paars naar knalroze.
Kimchi maken (ook als je geen Koreaanse oma bent)
Zelf kimchi maken met 2% zout: de traditionele manier en de meten-is-wetenmethode, de ingrediënten, de drie gevaren en hoe lang kimchi moet fermenteren.
agenda
DROOM JIJ ER OOK VAN OM MIDDEN IN DE FRANSE NATUUR EEN WILD ZWIJN UIT TE BENEN?
Schrijf je nu in.
Wateetons wilde weekend