van alles |

Nitrietzout: wat het doet en waarom je het verschil proeft

Bijgewerkt in november 2026.

Twee stukken gekookt pekelvlees op een houten plank: links grijsbruin uit zeezout, rechts roze uit nitrietzout
Gekookt pekelvlees: links uit de pekel met zeezout, rechts uit de pekel met nitrietzout. De foto’s in dit stuk maakte ik met mijn gare 2009-telefoon; ik heb ze met AI verbeterd.

Nitrietzout is keukenzout met een heel klein beetje natriumnitriet erin: 0,6 procent. Je kent het ook als nitrietpekelzout, colorozozout, kleurzout of slagerszout. Allemaal hetzelfde spul. Je gebruikt het voor alles wat roze moet blijven en een tijd mee moet: pekelvlees, ham, spek, droge worst, paté.

Het doet meer dan kleuren. In 2009 heb ik dat getest met twee riblappen.

Twee riblappen, twee pekels

Lezer Jurgen vroeg zich destijds af of nitrietzout pekelvlees ook lekkerder maakt. Dus nam ik twee even grote riblappen en gaf ik ze elk een eigen bak pekel: de ene met nitrietzout, de andere met zeezout. Allebei met een half teentje knoflook en wat ui erbij, op aanraden van lezer Raya. Riblappen, omdat die vetter zijn dan runderlappen. Zout trekt vocht uit het vlees, en dan heb je dat vet hard nodig om het een beetje sappig te houden.

Twee bakjes met riblappen in donkere pekel met knoflook, ui en peperkorrels, met daarachter de blauwe deksels
De riblappen in hun pekel. Het rechterbakje is de nitrietpekel.

Binnen een paar minuten werd het vlees in de nitrietpekel bruin, terwijl het andere stuk rood bleef. Ik krabde me achter de oren en heb gecontroleerd of ik de bakken niet had verwisseld. Had ik niet.

Twee weken later zag je op het eerste gezicht weinig verschil. De stukken hadden niet helemaal onder gestaan, en pas toen ik ze omdraaide bleek het nitrietvlees mooi rood en het andere bruinig. Dat rook nog wel prima fris. Na een paar uur koken, waarbij ik het water één keer ververste, werd het verschil veel groter. De doorsnede van het nitrietvlees zag eruit alsof ik het zo uit de koe had getrokken: helrood, op het bloederige af. Niet slecht voor vlees van twee weken oud dat net drie uur gekookt had. Het andere stuk zag eruit zoals je dat van zo’n behandeling mag verwachten.

Er zaten twee culinaire broodschrijvers aan tafel, maar Mevrouw Wateetons verwoordde het nog het best: “Dit vlees smaakt veel meer naar suddervlees dan die andere.” Ze had gelijk. Het nitrietvlees smaakte naar vers, sappig, rood vlees.

Eén proef met drie proevers is geen wetenschap, maar het verschil was zonneklaar.

Wat is nitrietzout precies?

Nitrietpekelzout is 99,4 procent keukenzout en 0,6 procent natriumnitriet. Puur natriumnitriet wil je niet in je keuken hebben, want een paar gram is al gevaarlijk (hoe giftig het precies is, lees je hier). Bij 0,6 procent is je vlees oneetbaar zout lang voordat het nitriet een probleem wordt.

Verwar het niet met cure #1 of Prague powder #1 uit Amerikaanse recepten. Daar zit 6 procent nitriet in, tien keer zoveel, dus je kunt ze niet één op één uitwisselen. Hoe je zo’n recept ombouwt, staat in deze gratis gebruikswijzer.

Nitraat of salpeter is ook iets anders. Dat werkt niet direct, maar wordt in het vlees langzaam omgezet in nitriet. Handig voor producten die maanden rijpen, zoals een rauwe ham. Voor alles wat je binnen een paar weken eet, heb je het niet nodig.

Wat doet nitriet in vlees?

Vlees is rood door myoglobine, het eiwit dat zuurstof vasthoudt in de spier. Nitriet geeft stikstofmonoxide af, en dat bindt zich op dezelfde plek aan myoglobine als zuurstof. Zo ontstaat een stabiele rode kleur, die bij het garen overgaat in het roze van ham en pekelvlees. Zonder nitriet wordt gekookt vlees grijsbruin, een paté grauw en een ossenworst viesbruin.

Mijn riblap werd eerst bruin omdat nitriet ook een oxidator is. In de eerste minuten zet het myoglobine om in metmyoglobine, het bruine pigment van vlees dat te lang in de toonbank ligt. Pas als het vlees dat heeft teruggedraaid, kan het stikstofmonoxide zich binden, en dat lukt alleen zonder zuurstof. Bij een ham die ik voor de camera opensneed, was de buitenkant na het spuiten grauwer dan de binnenkant. Dat past bij die riblappen: het verschil zag ik pas aan de kant die onder de pekel had gelegen.

De smaak verandert ook. Nitriet geeft de typische, licht gerijpte smaak van ham en pekelvlees, en het remt de oxidatie van vet. Die oxidatie geeft de muffe smaak van vlees van gisteren dat je opwarmt. Mevrouw Wateetons proefde dus vetoxidatie, al wist ze niet dat het zo heette.

De houdbaarheid heb ik met die riblappen niet getest. Nitriet remt de groei van Clostridium botulinum, de bacterie achter botulisme. Die groeit graag waar weinig zuurstof is: binnen in een rijpende worst, in een ham of in vacuümverpakt vlees. Bij droge worst en alles wat lang rijpt of koud gerookt wordt, gebruik je nitriet dus om veiligheidsredenen.

Je hebt het lang niet altijd nodig. Een kipfilet die je een paar uur pekelt voor in de pan of verse worst voor de barbecue kan prima met gewoon zout.

Hoeveel nitrietzout gebruik je?

Sinds oktober 2025 mogen bedrijven in de EU maximaal 20 gram nitrietpekelzout per kilo vlees gebruiken. Daarvoor was dat 25. Als hobbyist hoef je je er niet aan te houden, maar ik zou het wel doen. Heeft je recept meer zout nodig, dan vul je aan met gewoon keukenzout.

Rekenvoorbeelden voor droogzouten en nat pekelen staan in Hoeveel nitrietpekelzout per kilo? De nitrietregels sinds 2025. Liever niet rekenen? Gebruik de nitrietrekentool.

Is nitriet ongezond?

Nitriet kan in het vlees en in je maag nitrosamines vormen, en een deel daarvan is kankerverwekkend. Dat gebeurt vooral bij sterke verhitting, zoals bij krokant gebakken spek. Nitrosamines zijn een van de vermoedelijke verklaringen waarom de WHO bewerkt vlees als kankerverwekkend aanmerkt, en de reden dat de EU de maximale hoeveelheid in 2025 heeft verlaagd.

Tegelijk voorkomt nitriet een vergiftiging die je acuut kan doden, dus je weegt het een tegen het ander af. Ik gebruik het waar het iets doet, houd me aan de 20 gram en gooi het niet uit gewoonte overal doorheen. Meer daarover in het stuk over de regels.

Waar koop je nitrietzout?

Bij je slager en online, bijvoorbeeld nitrietpekelzout bij Startercultures. Vroeger moest je erom bedelen. Je slager blijft wel je vriend, al was het maar voor de riblappen.

→ Zelf aan de slag? Volg de online cursus ham maken, of word lid van de Wateetons Werkplaats met meer dan vijftig online cursussen.→ Liever drie dagen met je handen in het vlees? Op 8, 9 en 10 december geeft Meneer in Woerden de cursus Beter Vlees Bereiden: roken, pekelen, worst maken, rijpen en grillen. En nog 30 andere technieken. De laatste plekken kosten nu € 495 in plaats van € 595.

Veelgestelde vragen

Nitrietpekelzout is keukenzout met 0,6 procent natriumnitriet erin. Het zout geeft smaak en trekt vocht uit het vlees. Het nitriet zorgt voor de roze kleur, de typische hamsmaak en bescherming tegen botulisme.

Ik raad het af. Je moet dan milligrammen natriumnitriet nauwkeurig door je zout mengen, en puur natriumnitriet is in kleine hoeveelheden al giftig. Kant-en-klaar nitrietpekelzout is goedkoop en altijd goed gemengd.

Voor de kleur (zonder nitriet wordt ham grijs), voor de smaak en vooral tegen de groei van de botulismebacterie in vlees dat zonder zuurstof bewaard wordt.

Niet altijd. Voor pekelvlees, ham, spek en droge worst wel. Een kipfilet of karbonade die je een paar uur pekelt voor in de pan heeft genoeg aan gewoon zout.

Ja. Colorozozout, nitrietzout, nitrietpekelzout, kleurzout en slagerszout zijn allemaal namen voor hetzelfde: zout met 0,6 procent nitriet.

Niet één op één: cure #1 bevat tien keer zoveel nitriet. Zie de gebruikswijzer voor het omrekenen.


10 reacties op “Nitrietzout: wat het doet en waarom je het verschil proeft”
  1. Ben nu bezig om dit te gaan maken.
    Wat ik me nu afvroeg 2 recepten zie ik hier een met en een zonder. Welke verhouding heeft die met de colorozo precies?

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en Google Privacy Policy en Servicevoorwaarden toepassen.

De verificatie periode van reCAPTCHA is verlopen. Laad de pagina opnieuw.


Misschien vind je dit ook leuk

nieuwe site wateetons

Nieuwe Wateetons site

In 2006 startte meneer Wateetons nietsvermoedend een culinair blogje. 15 jaar later bestaat het nog steeds, met 3000+ posts, 8 boeken, honderden workshops en één Meneer. En, een nieuw design dat beter recht doet aan de vele producten van Ome Meneer Wateetons.


Hongarije roadtrip vanlife

Dingen die ons opvielen in Hongarije

Drie weken reisden wij met een busje door Hongarije. Dit viel ons op. Van ambulance geluid tot walnoten, tot het toetjesassortiment en de super mcfreeze.

workshop-worstmaken
Workshop
agenda
01 jan
Geen workshops op locatie in 2027 Meerdere dagen

09 nov
Driedaagse cursus groente bereiden – november – maandagen Meerdere dagen

10 nov
Driedaagse cursus groente bereiden – november /december – dinsdagen Meerdere dagen

20 nov
Driedaagse cursus fermenteren – november/ december – vrijdagen Meerdere dagen

21 nov
Driedaagse cursus fermenteren – november/ december – zaterdagen Meerdere dagen

02 dec
Live online workshop “mortadella maken” 20:30 tot 22:00 uur | € 12.99

08 dec
Driedaagse cursus Beter Vlees Bereiden Meerdere dagen
Complete agenda
DROOM JIJ ER OOK VAN OM MIDDEN IN DE FRANSE NATUUR EEN WILD ZWIJN UIT TE BENEN?

Schrijf je nu in.


Wateetons wilde weekend
whatsapp